Alle wetgeving voor heftrucks op één rij: van Machineverordening tot VA-keuring

"Welke wet geldt er voor een heftruck?" is een vraag zonder kort antwoord, omdat er geen heftruckwet is. Er zijn vijf lagen die elk een ander stuk regelen: Europese verordeningen voor de machine zelf, de Arbowet voor de werkgever, het Arbobesluit met de concrete regels op de werkvloer, de verkeerswetgeving zodra de truck de straat op gaat, en daaronder de normen en brancheafspraken die de wet invullen. Dit artikel loopt ze van boven naar beneden af, met per laag wat hij van u vraagt en waar de uitwerking op deze site staat.

Laag 1 — Europees: de machine en de accu

Machinerichtlijn en Machineverordening. Een heftruck is een machine in de zin van Machinerichtlijn 2006/42/EG: de fabrikant voert een conformiteitsbeoordeling uit, brengt de CE-markering aan en levert een EG-verklaring van overeenstemming en een gebruikershandleiding in het Nederlands. Die richtlijn wordt vervangen door Verordening (EU) 2023/1230, de Machineverordening, die van toepassing is vanaf 20 januari 2027; op dezelfde dag wordt de richtlijn ingetrokken. Voor u als gebruiker verandert er weinig aan de plicht, wel aan de reikwijdte: de verordening regelt onder meer software-updates en cyberveiligheid van machines. Wat u doet: bewaar verklaring en handleiding bij het dossier van de truck. En let op bij ingrijpende wijzigingen — een klem die de restcapaciteit verandert, een cabine, een andere mast — want wie een machine wezenlijk wijzigt, kan zelf verantwoordelijk worden voor de conformiteit van het geheel. Laat dat door de dealer beoordelen vóór de ombouw.

Onder de richtlijn hangen de geharmoniseerde normen die de fabrikant volgt: NEN-EN-ISO 3691-1 voor de veiligheid van gemotoriseerde trucks, NEN-EN 1175 voor de elektrische installatie en NEN-EN 16307-1 met aanvullende eisen. U hoeft ze niet te kennen; u hoeft te weten dat de CE-verklaring ernaar verwijst.

Batterijverordening. Verordening (EU) 2023/1542 geldt sinds 18 februari 2024 voor elke batterij, dus ook voor tractiebatterijen. Vanaf 18 februari 2027 dragen alle batterijen een QR-code, en industriële batterijen met een capaciteit boven 2 kWh krijgen daarmee een batterijpaspoort met herkomst, samenstelling en gezondheidstoestand. De producent is verplicht afgedankte industriële batterijen gratis terug te nemen. Wat dat betekent als een accu eruit gaat, staat in heftruckaccu inleveren en recyclen.

ATEX. Werkt de truck in een ruimte met explosiegevaar, dan moet de machine zelf voldoen aan Richtlijn 2014/34/EU (ATEX 114, in Nederland het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016) en de werkgever aan de ATEX-regels van het Arbobesluit. Zie een heftruck in een ATEX-zone.

Laag 2 — De Arbowet: wat de werkgever moet

De Arbeidsomstandighedenwet legt de basis: de werkgever zorgt voor veiligheid en gezondheid (artikel 3), inventariseert en evalueert de risico's in een RI&E met een plan van aanpak (artikel 5) en geeft doeltreffende voorlichting en onderricht (artikel 8). Voor een heftruck betekent dat: intern transport staat als eigen onderwerp in de RI&E — routes, kruisingen, laad- en losplaatsen, de laadruimte — en elke chauffeur is aantoonbaar geïnstrueerd. De cijfers die laten zien waarom dat geen formaliteit is, staan in veilig werken met een elektrische heftruck.

Laag 3 — Het Arbobesluit: de concrete regels

Het Arbeidsomstandighedenbesluit werkt de Arbowet uit. De artikelen die voor een heftruck tellen:

• Keuring (artikel 7.4a). Een arbeidsmiddel wordt vóór de eerste ingebruikname gekeurd en daarna zo dikwijls als nodig is om de goede staat te waarborgen. De wet noemt geen termijn; het Arboportaal noemt één keer per jaar een veilige ondergrens en de branche heeft dat ingevuld met de VA-keuring. Zie onderhoud en VA-keuring.
• Deskundigheid en verkeersregels (artikel 7.17c). Mobiele arbeidsmiddelen met eigen aandrijving worden bediend door werknemers die daartoe een specifieke deskundigheid bezitten. Meerijden mag alleen op speciaal daarvoor ingerichte veilige plaatsen. Beweegt een truck in een zone waar mensen kunnen zijn, dan stelt u doeltreffende verkeersregels vast en houdt u werknemers uit de werkzone. Wat "specifieke deskundigheid" in de praktijk is, staat in is een heftruckcertificaat verplicht; de verkeersregels in magazijninrichting en heftruckroutes.
• Personen heffen (artikel 7.18). Een heftruck die voor goederen is bestemd, vervoert geen personen: niet op de vorken, niet op een pallet en sinds 1 juli 2020 ook niet in een werkbak. De uitzondering in artikel 7.23d geldt alleen nog voor een werkbak aan een hijswerktuig zoals een kraan. Zie werkbak op de heftruck.
• Geluid (artikel 6.8). Boven een dagelijkse blootstelling van 80 dB(A) stelt u gehoorbescherming beschikbaar, vanaf 85 dB(A) is dragen verplicht en neemt u maatregelen aan de bron, en 87 dB(A) is de grenswaarde gemeten mét demping. Zie hoeveel geluid maakt een elektrische heftruck.
• Trillingen (artikel 6.11a). Voor lichaamstrillingen — de trillingen die een chauffeur via de stoel opvangt — geldt een actiewaarde van 0,5 m/s² en een grenswaarde van 1,15 m/s² over acht uur. Zie trillingen op de heftruck.
• Jeugdigen (artikelen 1.36 en 1.37). Werken 16- en 17-jarigen met een heftruck, dan moet de RI&E daar apart aandacht aan geven en wordt adequaat deskundig toezicht gehouden. Onder de 16 is werken met een heftruck niet toegestaan.
• Explosieve atmosferen (artikelen 3.5a tot en met 3.5f). Zone-indeling, explosieveiligheidsdocument en materieel dat bij de zone past.
• Persoonlijke beschermingsmiddelen (hoofdstuk 8). Veiligheidsschoenen en wat de RI&E verder voorschrijft, verstrekt door de werkgever.

Het besluit verklaart een deel van deze regels ook van toepassing op zelfstandigen zonder personeel (artikel 9.5). Een basisset voor arbeidsmiddelen geldt altijd; de keuringsplicht en de eis van specifieke deskundigheid komen daar in veel werksituaties bij, en het vijfde lid van dat artikel bepaalt wanneer. Een zzp'er met een eigen heftruck is dus niet zonder meer vrijgesteld, en opdrachtgevers vragen keuringsrapport en certificaat vrijwel altijd.

Laag 4 — Verkeerswetgeving: zodra de truck de straat op gaat

Op eigen, afgesloten terrein gelden de Arbowetgeving en, sinds 23 december 2023, de verzekeringsplicht uit de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen: een heftruck moet WA-verzekerd zijn, ook als hij het terrein nooit verlaat. Rijdt de truck tussen twee panden over de openbare weg, dan komt de Wegenverkeerswet erbij: een heftruck is een mobiele machine met een kentekenplicht bij de RDW, de bestuurder heeft het passende rijbewijs nodig en de truck moet verlichting en een kentekenplaat voeren. De hele lijst, met wat wel en niet mag zonder kenteken, staat in de heftruck op de openbare weg; de verzekeringskant in heftruck verzekeren.

Laag 5 — Normen en branche: hoe de wet wordt ingevuld

• NEN 3140 voor de elektrische installatie van de laadplek en de periodieke inspectie ervan, en NEN-EN-IEC 62485-3 voor de ventilatie van ruimten waar tractiebatterijen worden geladen. Zie laadruimte inrichten.
• BMWT-Keur, het branchekeurmerk voor de periodieke veiligheidskeuring waar de VA-keuring in de praktijk onder valt.
• VDI 2198, het typeblad waarin fabrikanten specificaties vergelijkbaar opschrijven — geen wet, wel de taal waarin de CE-verklaring en de capaciteitsplaat spreken. Zie het typeblad lezen.
• De arbocatalogus van uw sector, zoals die van Transport en Logistiek, met de maatregelen die werkgevers en werknemers in de branche als stand van de techniek hebben afgesproken. De Arbeidsinspectie toetst daaraan.

Wat u minimaal in de map heeft

1. EG-verklaring van overeenstemming (onder de Machineverordening: EU-conformiteitsverklaring) en gebruikershandleiding van elke truck.
2. Het keuringsrapport van elke VA-keuring, met datum en urenstand.
3. De RI&E met intern transport als eigen onderwerp, plus het plan van aanpak.
4. Per chauffeur: certificaat, instructie per truck en per locatie, met datum.
5. De verzekeringspolis met WAM-dekking; bij gebruik op de openbare weg ook het kentekenbewijs.
6. Bij afvoer van een accu: het afgiftebewijs van de inzamelaar.

Wat er verandert in 2027

Twee data om te noteren. Op 20 januari 2027 vervangt de Machineverordening de Machinerichtlijn; trucks die daarna op de markt komen, worden onder de nieuwe regels beoordeeld. Op 18 februari 2027 wordt de QR-code op batterijen verplicht en krijgen industriële batterijen boven 2 kWh een batterijpaspoort. Voor een truck die u vandaag koopt verandert er niets aan de gebruiksplichten: keuren, instrueren, inventariseren. Wat er op de dag van aflevering al geregeld hoort te zijn, staat in een nieuwe heftruck in gebruik nemen.