Hoeveel geluid maakt een elektrische heftruck? De dB(A)-waarden uitgelegd

Dat een elektrische heftruck stiller is dan een diesel hoeft u niemand te vertellen. Maar "stil" is geen getal, en zodra u er een nodig heeft — voor een risico-inventarisatie, een geluidsmeting op de werkvloer of een klacht van de buren — blijkt de brochure ineens vaag. Hieronder staan de waarden die er wél zijn, waar ze vandaan komen, wat een decibel betekent, en waar de fabrikant er geen publiceert.

Hoe dB(A) werkt

De decibelschaal is logaritmisch, en dat maakt verschillen lastig te lezen. Drie vuistregels uit de akoestiek helpen.

• 3 dB meer is een verdubbeling van de geluidsenergie. Twee gelijke bronnen naast elkaar geven samen 3 dB meer dan één, niet twee keer zoveel decibel.
• Circa 10 dB meer wordt als twee keer zo luid ervaren. Het oor is minder gevoelig dan de meter: tien decibel erbij voelt als een verdubbeling, niet als een tienvoud.
• De (A) is een weging die lage en zeer hoge tonen minder zwaar meetelt, zoals het oor dat doet; arbo- en typebladwaarden zijn A-gewogen.

Daarmee krijgen de brochurecijfers verderop betekenis: 6,5 dB minder is ruim twee keer 3 dB, dus minder dan een kwart van de geluidsenergie, en 14 dB minder is meer dan de 10 dB die als een halvering van de ervaren luidheid geldt.

Waar het getal op het typeblad vandaan komt

Regel 10.7 van het VDI 2198-typeblad geeft het geluidsniveau aan het oor van de bestuurder, gemeten volgens EN 12053. Dat is een genormeerde meting in een vaste cyclus van rijden, heffen en dalen — niet uw hal, niet uw vloer en niet uw last.

Het typebladgetal zegt dus iets over de machine. Wat uw chauffeur een dienst lang hoort, wordt ook bepaald door de vloer (klinkers klinken anders dan gepolijst beton), door de achteruitrijsignalering, door andere machines in de hal en door de hal zelf.

Staat er op het typeblad niets, kijk dan in de gebruiksaanwijzing; de Machinerichtlijn (bijlage I, punt 1.7.4.2) verplicht de fabrikant daarin het A-gewogen geluidsdrukniveau op de werkplek te vermelden als dat boven 70 dB(A) ligt, en anders te vermelden dat het niet hoger is dan 70 dB(A).

De gemeten waarden naast de Arbo-actiewaarden

Voor de high-voltage B-X-serie en voor de 16/20BE-X publiceert Hyundai het geluidsniveau aan het oor op het typeblad. Het Arbeidsomstandighedenbesluit (artikel 6.8, lawaai) werkt daarentegen met de dagelijkse blootstelling over een dienst. Hieronder staan beide naast elkaar.

Twee dingen vallen op. Ten eerste komen de zwaardere 6- tot 9-tonners lager uit dan de 4- tot 5,5-tonners: het verschil tussen series is groter dan het verschil tussen gewichtsklassen, dus leid het geluid nooit af uit de capaciteit. Ten tweede staat voor de meeste 48V- en 80V-series (25 tot 35BE-X, B-9, B-9U, BH-9, BT-9U) op het typeblad geen dB-waarde; de 16/20BE-X is de uitzondering, en ook daar staat het getal alleen in de Engelstalige brochure. Waar geen getal staat, vullen wij er geen in.

Let op de appels en peren in de tabel: een truck op 74,5 dB(A) blijft op zichzelf ruim onder de 80, maar de dagelijkse blootstelling telt alles op — truck, signalering, andere machines. Een elektrische truck haalt de motor weg, niet de rest.

Wat de brochures wél beloven

Waar het typeblad zwijgt, doet de brochure soms een uitspraak in decibellen — als verschil, niet als absolute waarde. Bruikbaar, zolang u weet wat er wordt vergeleken.

• 16 tot 35BE-X: het rijgeluid aan de bestuurdersstoel is volgens de brochures met 6,5 dB verlaagd door geluidsarme assen. De brochure zegt niet expliciet waarmee wordt vergeleken, vermoedelijk met de vorige 9F-serie.
• 40 tot 55B-X: volgens de brochure tot 12 dB minder cabinegeluid dan de dieselmodellen.
• 60 tot 90B-X: Hyundai claimt tot 14 dB minder cabinegeluid dan de dieselmodellen uit hetzelfde programma. Met de vuistregel van hierboven is dat meer dan een halvering van de ervaren luidheid.
• 100 tot 130B-X: hier claimt de brochure tot 2 dB minder dan diesel. Dat is weinig, en het past bij de 68,3 dB(A) op het typeblad: in deze klasse komt het geluid kennelijk vooral van banden, hydrauliek en massa.

Lees zulke claims dus als "tot", als verschil en als meting van de fabrikant; voor uw eigen RI&E telt alleen een meting op uw eigen vloer.

Wat er dan nog wél geluid maakt

• Achteruitrijsignalering. Bij elektrische trucks vaak de grootste bron, juist omdat de rest stil is. Er bestaan varianten met breedbandgeluid ("ruisers") die minder ver dragen en minder irriteren dan een pieptoon; dat is een optie die u bij de bestelling meeneemt.
• Banden op de vloer. Massieve banden op klinkers of een voegenvloer klinken hard. Non-marking of zachtere compounds schelen, net als de vloer zelf.
• Hydrauliek. Bij oudere trucks draait de pomp continu mee; bij de nieuwere series alleen als er geheven wordt — het verschil tussen "altijd een zoem" en stilte als de mast stilstaat.
• De hal. Harde wanden en een hoog dak geven nagalm. Dat staat op geen enkel typeblad en het bepaalt veel.

Geluid naar de omgeving

Binnen gaat het om de chauffeur en zijn collega's, buiten om de buren. Daar geldt niet het Arbobesluit, maar de milieuregels voor het geluid van bedrijven, sinds de Omgevingswet vastgelegd in het omgevingsplan van de gemeente (voorheen het Activiteitenbesluit): grenzen aan het geluid op de gevel van woningen, lager in de avond en de nacht. Wij noemen bewust geen getallen; de waarde hangt af van uw locatie en vergunning.

In de praktijk is niet de truck het probleem, maar de achteruitrijsignalering 's nachts: een pieptoon draagt ver en valt op in de stilte, en dat is de klacht die bij de gemeente binnenkomt. Opties: een breedbandsignaal dat minder ver draagt, een signalering die alleen bij daadwerkelijk achteruitrijden werkt, en een nachtroute die niet langs de woningen loopt. Een stille aandrijving helpt, maar lost dit niet vanzelf op.

Checklist: zelf meten bij een demo op uw vloer

1. Meet op de plek waar het telt: aan het oor van de chauffeur op de stoel, en op de werkplek van de dichtstbijzijnde collega.
2. Gebruik een geluidsmeter op A-weging en meet een representatieve cyclus: rijden, heffen, dalen, achteruitrijden — niet alleen stationair.
3. Meet eerst het achtergrondgeluid zonder truck. Ligt dat binnen een paar dB van de meting mét truck, dan meet u de hal en niet de machine.
4. Meet met uw eigen last, op uw eigen vloer en met de signalering die u wilt bestellen; wissel de signalering om en meet opnieuw.
5. Noteer rijsnelheid, banden en vloersoort bij elke meting; anders is het getal niet te herleiden.
6. Laat voor de RI&E de meting overdoen door een arbodeskundige; een demometing is een oriëntatie, geen formele blootstellingsbeoordeling.

Wanneer geluid een koopcriterium is

In een productiehal waar mensen acht uur staan, in een verwerkingsruimte naast een kantoor, bij nachtwerk in een woonwijk, of gewoon omdat u een RI&E moet onderbouwen. In die gevallen: vraag regel 10.7 op waar hij bestaat, laat de truck bij een demo op uw eigen vloer meten, en kijk apart naar de signalering — dat is vaak de goedkoopste winst.

Wat elektrisch heffen verder betekent voor de werkomgeving staat in voordelen en nadelen van een elektrische heftruck; wat de cabine en de stoel doen voor de chauffeur in cabine en ergonomie.