Heftruck in een ATEX-zone: wat mag wel en wat niet

Chemie, verfopslag, poederverwerking, meel, suiker, hout- en metaalstof, accuruimtes waar waterstof vrijkomt: in al die omgevingen kan een explosieve atmosfeer ontstaan. En dan geldt een harde regel die vaak pas bij een inspectie boven tafel komt: een gewone heftruck hoort daar niet te rijden, hoe elektrisch en hoe modern ook.

Wij leveren geen explosieveilige uitvoering. Dat is precies de reden om er een artikel over te schrijven: u moet dit weten vóórdat u een truck bestelt, niet erna.

Waarom een elektrische truck geen oplossing is

De intuïtie zegt dat elektrisch veiliger is dan diesel, want geen uitlaat en geen open vlam. In een ATEX-omgeving werkt die redenering niet. Een ontstekingsbron is niet alleen vuur: ook een vonk bij een schakelaar of relais, hete oppervlakken van motor of remmen, statische elektriciteit en de vonk bij het los- of vastkoppelen van een accustekker kunnen een explosief mengsel ontsteken.

Een standaard heftruck zit vol met van die bronnen. Er is geen instelling, geen rijstijl en geen huisregel die dat oplost.

Twee richtlijnen, twee verantwoordelijkheden

De regels komen uit twee Europese richtlijnen die in Nederland langs verschillende sporen zijn verankerd.

• Richtlijn 2014/34/EU (ATEX 114) stelt eisen aan producten die in een explosiegevaarlijke omgeving worden gebruikt. Die is in Nederland vertaald in de Warenwet en het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016. Dit is de verantwoordelijkheid van de fabrikant.
• Richtlijn 1999/92/EG (ATEX 153) stelt eisen aan de werkgever. Die bepalingen staan in artikel 3.5 van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Dit is úw verantwoordelijkheid.

Dat onderscheid is niet academisch: u kunt gecertificeerd materieel kopen en alsnog in overtreding zijn, omdat de werkgeversverplichtingen daarmee niet zijn afgedaan.

Het explosieveiligheidsdocument

Als werkgever moet u een explosieveiligheidsdocument (EVD) hebben. Daarin staan een risicoanalyse, een gevarenzone-indeling, de technische en organisatorische maatregelen die u treft, en hoe u uw medewerkers voorlicht.

De zone-indeling in dat document is het startpunt van elke materieelkeuze. Gasvormige stoffen kennen de zones 0, 1 en 2; stof kent de zones 20, 21 en 22. Het cijfer loopt van "vrijwel voortdurend aanwezig" naar "zelden en kortdurend". Bij elke zone hoort een apparaatcategorie: hoe strenger de zone, hoe zwaarder de eisen aan het materieel dat er mag komen.

Heeft u geen EVD of geen actuele zone-indeling, dan is dát het eerste dat er moet gebeuren — niet het bestellen van een truck.

Welke routes er zijn

Zit uw werk in een zone, dan zijn er in de praktijk vier routes, in deze volgorde van voorkeur.

1. De zone verkleinen of verplaatsen. Vaak is niet de hele hal een zone maar een afgebakend deel eromheen. Met betere afzuiging, een andere opstelling of een logistieke scheiding kunt u het transport buiten de zone houden. Dat is verreweg de goedkoopste oplossing en meestal ook de veiligste.
2. Buiten de zone laden en lossen. Een overdrachtsplek net buiten de zone, waar het materiaal met ander materieel wordt overgenomen. Kost een handeling, bespaart een gecertificeerde machine.
3. Gecertificeerd materieel. Er zijn gespecialiseerde bedrijven die heftrucks ombouwen tot een EX-uitvoering en die als geheel laten certificeren voor een bepaalde zone en categorie. Dat is een aanzienlijke investering en het onderhoud is gebonden aan voorschriften, maar het is de enige route die werkt als het werk echt in de zone plaatsvindt.
4. Ander materieel. Soms is een handpallettruck, een rollenbaan of een ander transportsysteem in de zone eenvoudiger te verantwoorden dan een heftruck.

De accuruimte is ook een aandachtspunt

Een detail dat buiten de chemie speelt en vaak vergeten wordt: bij het laden van een loodzuuraccu komt waterstof vrij. Daarom gelden er eisen aan ventilatie van de laadplek en mag daar geen vonk ontstaan. Een slecht geventileerde laadruimte kan feitelijk een gevarenzone worden zonder dat er ooit iemand zo naar gekeken heeft.

Lithium-ion gast niet en heeft die ventilatie-eis niet. Wat er wél aan ruimte en aansluiting nodig is staat in elektrische heftruck laden.

Wat wij wel en niet doen

Wij leveren geen ATEX-gecertificeerde heftrucks. Vraagt u er een aan, dan verwijzen wij u door in plaats van iets te leveren dat er bijna aan voldoet — en "bijna" bestaat hier niet.

Wat wij wél doen is meedenken over de eerste twee routes. In de praktijk blijkt bij een flink deel van de aanvragen dat het transport prima buiten de zone te houden is, en dan is een gewone elektrische truck in de aangrenzende ruimte de juiste en veel goedkopere oplossing. Meld bij uw aanvraag dat er een zone in het spel is, dan begint het gesprek op de goede plek.