Werkbak op de heftruck: sinds 2020 verboden — wat mag nog wel?

Even een lamp vervangen, een stelling labelen of een dakgoot vrijmaken: in veel bedrijven stond er jarenlang een werkbak in de hoek die daarvoor op de vorken ging. Tot 1 juli 2020 kon dat bij hoge uitzondering. Sindsdien is een werkbak op een gewone heftruck niet meer toegestaan. Het verbod staat in het Arbobesluit, en wie het toch doet, staat na een ongeval met lege handen.

Wat de wet zegt

Het uitgangspunt staat in artikel 7.18 van het Arbobesluit. Met een hijs- of hefwerktuig dat uitsluitend is bestemd en ingericht voor het vervoer van goederen, worden geen personen vervoerd — niet in plaats van de goederen en ook niet samen ermee (vierde lid). Een gewone heftruck is precies zo'n werktuig: hij is gebouwd om lasten te heffen, niet mensen. Waar de kans op verkeerd gebruik bestaat, hoort er volgens het vijfde lid bovendien een goed leesbare waarschuwing tegen personenvervoer op de machine.

De uitzondering die vroeger in artikel 7.23d stond, gold óók voor de heftruck. Op 1 juli 2020 is dat artikel herschreven. Het gaat nu alleen nog over een werkbak of werkplatform dat aan een hijswerktuig hangt, zoals een kraan, en dan onder strenge voorwaarden:

• er is een schriftelijk werkplan dat onderbouwt waarom er geen geschiktere middelen of werkmethoden zijn;
• het werk wordt uiterlijk twee dagen vooraf gemeld aan de Arbeidsinspectie;
• de volle werkbak met hijsgereedschap weegt hooguit 25 procent van de maximale werklast van de kraan (50 procent met een technische begrenzing);
• de bedieningsplaats is permanent bemand en er wordt niet gewerkt bij wind boven 13,8 m/s.

Voor de heftruck is er dus geen uitzonderingsroute meer. Ook "alleen even", "maar één keer per jaar" of "met een gekeurde bak" maakt het niet toegestaan.

Op de vorken of op een pallet: altijd verboden

Het verbod geldt al helemaal voor wat in de praktijk nog vaker gebeurt: een collega die op de vorken staat, of op een pallet die omhoog gaat. Daar is geen hekwerk, geen houvast en niets dat een val opvangt. De werkgever moet het niet alleen verbieden maar ook voorkomen: met instructie, toezicht en die waarschuwing op de truck. In veilig werken met een elektrische heftruck staat het in het rijtje regels dat elke chauffeur kent.

Waarom de regel er is

Een machine die personen heft, is daarop gebouwd. Een hoogwerker heeft bediening vanuit het platform, een noodsysteem om het platform te laten zakken als er iets uitvalt, en beveiligingen die beperken wat de machine doet zolang het platform omhoog staat. Een heftruck heeft dat allemaal niet: de bediening zit beneden bij de chauffeur, de mast kan kantelen en de truck kan rijden met de bak in de lucht. Eén verkeerde hendel, en de persoon in de bak heeft geen enkele invloed meer op wat er gebeurt.

De ernst blijkt uit de cijfers: de Nederlandse Arbeidsinspectie onderzocht tussen 2020 en 2025 alleen al 309 arbeidsongevallen door een aanrijding met een heftruck. Een val van hoogte komt daar nog bij, en is per definitie ernstig.

Wat er wél mag

Werken op hoogte blijft gewoon mogelijk, alleen met een middel dat ervoor bedoeld is:

Dat laatste is het verschil dat ertoe doet: een hef- of hijswerktuig dat wél aan de veiligheidseisen voor het heffen van personen voldoet en daarvoor CE-gemarkeerd is, mag worden ingezet voor werk op hoogte. Voor een verreiker met een bijbehorende werkbak en samenbouwverklaring is dat het geval; voor een gewone heftruck met een losse bak niet. Een CE-markering op alleen de bak verandert daar niets aan: het gaat om de combinatie.

Vier misverstanden

• "De bak is gekeurd." Een keuring zegt dat de bak deugt, niet dat uw heftruck daarmee personen mag heffen. Het verbod zit in de combinatie, en die is niet voor personen gebouwd.
• "Met een harnas aan de mast is het veilig." Een harnas vangt een val op, maar verandert niets aan wat de truck doet: hij kan nog steeds rijden, kantelen of zakken terwijl er iemand in de bak staat.
• "De truck staat toch stil." Artikel 7.18 maakt geen uitzondering voor een stilstaande truck. Ook dan blijft het een machine die voor goederen is bestemd.
• "Het is maar een paar minuten." De duur doet er niet meer toe. Juist die oude uitzondering voor kort en incidenteel gebruik is in 2020 geschrapt.

En de bak die nog in de hal staat?

Haal hem weg, of maak hem onbruikbaar voor de heftruck. Een bak die klaarstaat, wordt gebruikt — zeker op een drukke dag met een kapotte lamp boven de dockdeur. Leg in de regels van uw bedrijf vast hoe werk op hoogte wél gaat: wie een hoogwerker regelt, en hoe snel. Hoe meer moeite het kost om het goed te doen, hoe groter de kans dat iemand toch weer de vorken pakt.

Wie deskundig moet zijn voor welk middel, staat in is een heftruckcertificaat verplicht: die deskundigheid geldt per arbeidsmiddel, dus een heftruckopleiding dekt de hoogwerker niet.