Trillingen op de heftruck: de Arbo-grenzen en wat vloer, banden, stoel en snelheid doen

Rugklachten zijn de beroepsziekte van de heftruckchauffeur, en de oorzaak zit niet in tillen maar in zitten: acht uur lang schokken en trillingen die via de stoel de wervelkolom in gaan. Het Arbobesluit behandelt dat als een eigen risico, met eigen grenswaarden. Dit artikel geeft die waarden, laat zien waar de trillingen op een heftruck werkelijk vandaan komen en zet de maatregelen in volgorde van effect — en die volgorde is anders dan de meeste mensen denken.

De wettelijke waarden

Het Arbobesluit maakt onderscheid tussen hand-armtrillingen (via gereedschap) en lichaamstrillingen (via stoel of vloer). Een heftruckchauffeur valt onder de tweede. De waarden gelden voor de dagelijkse blootstelling, herleid tot acht uur — de A(8)-waarde:

• Actiewaarde 0,5 m/s². Daarboven neemt u maatregelen in het plan van aanpak, geeft u voorlichting en biedt u een arbeidsgezondheidskundig onderzoek aan.
• Grenswaarde 1,15 m/s². Daarboven mag niet worden gewerkt.
• Zwangere werknemers: 0,25 m/s². Een aparte, lagere grens, die in de praktijk betekent dat een zwangere chauffeur op een ruwe vloer niet op de truck hoort.

De waarden komen uit Richtlijn 2002/44/EG en zijn in heel Europa gelijk. Een heftruck op een gladde, schone betonvloer blijft er doorgaans onder; op klinkers, drempels en beschadigd beton komt een volle dienst geregeld boven de actiewaarde. Of dat bij u zo is, weet u pas na een meting op de stoel.

Waar de trillingen vandaan komen — in volgorde van gewicht

1. De vloer. Verreweg de grootste factor. Voegen tussen vloerplaten, drempels bij deuren, afgebrokkelde randen bij laadkuilen, klinkers op het buitenterrein. Elke oneffenheid is een schok, en een heftruck heeft geen vering tussen wiel en chassis.
2. De snelheid. Dezelfde drempel op 12 km/u geeft een veel hardere klap dan op 6 km/u. Snelheid is de knop waar u het snelst aan kunt draaien.
3. De banden. Massieve banden geven alles door. Zachtere compounds en cushionbanden dempen iets; luchtbanden het meest, maar die kosten stabiliteit en zijn binnen zelden de keuze. Zie banden kiezen.
4. De stoel. Een geveerde stoel — mechanisch of luchtgeveerd — is het enige dat tussen de schok en de rug zit. Maar alleen als hij is afgesteld op het gewicht van de chauffeur: een te zacht of te hard afgestelde stoel slaat door en versterkt de schok juist. En een versleten stoel is geen stoel meer. Zie cabine en ergonomie.
5. De truck. Wielbasis, massa en belading spelen mee; een lege truck met contragewicht stuitert meer dan een beladen. En hier telt de aandrijving: een elektrische truck heeft geen stationair draaiende motor, dus geen continue laagfrequente trilling in het chassis. De hydrauliekpomp draait alleen als er geheven wordt. Dat is een reëel verschil met diesel, maar het lost de vloer niet op.

Wat u ertegen doet, in dezelfde volgorde

• Repareer de vloer. Voegen vullen, drempels wegnemen of afschuinen, beschadigde platen vervangen. Het is de duurste maatregel op papier en de goedkoopste per gewonnen decibel-equivalent, omdat hij voor elke truck en elke chauffeur werkt. Neem hem op in de inrichting van de routes.
• Begrens de snelheid waar de vloer slecht is: per zone via de truckinstellingen, of gewoon met een bord en een afspraak.
• Kies de band bij de vloer, niet bij de gewoonte.
• Stel de stoel in bij elke chauffeurswissel en vervang hem als de vering op is. Zet dit op de dagelijkse checklist.
• Beperk de blootstellingsduur met roulatie, als de bovenstaande maatregelen niet genoeg zijn.

Meten: wanneer en hoe

Meten hoeft niet altijd. Het Arbobesluit vraagt een beoordeling in de RI&E en een meting als die beoordeling daar aanleiding toe geeft. Twee vuistregels: rijdt de truck de hele dienst op een gladde binnenvloer, dan volstaat doorgaans een beoordeling op basis van fabrikantgegevens en literatuur. Rijdt hij buiten, over drempels of in een productiehal met beschadigde vloer, laat dan meten. De meting gebeurt met een sensor op de stoel tijdens een representatieve rit, volgens ISO 2631-1, en wordt omgerekend naar de A(8)-waarde. Een arbodienst of arbeidshygiënist doet dit in een dagdeel; het rapport hoort bij de RI&E.

Geluid en trillingen: dezelfde RI&E

Trillingen en geluid staan in hetzelfde hoofdstuk van het Arbobesluit en hebben dezelfde structuur: een actiewaarde waarboven u iets moet doen, een grenswaarde die niet overschreden mag worden, en een dagwaarde over acht uur. Wie de een in de RI&E opneemt, neemt de ander mee. Wat er over geluid bekend is, tot en met de gemeten waarden per serie, staat in hoeveel geluid maakt een elektrische heftruck; het volledige wettelijke kader in alle wetgeving voor heftrucks op één rij.