Waarom kantelt een heftruck? Stabiliteit, gordel en wat de wet zegt

Een kantelende heftruck is een van de zwaarste ongevallen op de werkvloer, juist voor de bestuurder zelf. Toch is de natuurkunde erachter eenvoudig. Wie begrijpt hoe een heftruck in balans blijft, ziet ook waar het misgaat: bij een te zware of te ver uitstekende last, een te snelle bocht, een geheven last tijdens het rijden of een helling. Dit artikel legt het uit en zet erbij wat de wet van uw truck en uw chauffeurs vraagt.

De wip: last tegen contragewicht

Een heftruck met contragewicht werkt als een wip met de vooras als draaipunt. Aan de ene kant hangt de last op de vorken, aan de andere kant het gewicht van de truck met het contragewicht achterin. Zolang het moment van de truck groter is dan dat van de last, blijven de achterwielen op de grond. Het moment van de last is het gewicht maal de afstand tot de vooras. Daarom telt niet alleen hoe zwaar een last is, maar ook hoe ver het zwaartepunt naar voren ligt. Het capaciteitsplaatje geeft de toegelaten last bij een bepaald lastzwaartepunt, bij de lichtere trucks meestal 500 mm. Ligt het zwaartepunt verder weg, dan mag u minder heffen; zie capaciteit berekenen en restcapaciteit berekenen.

De stabiliteitsdriehoek

Zijwaarts werkt het anders. De meeste vierwielige heftrucks hebben een pendelende stuuras: de achteras scharniert in het midden. De truck steunt daardoor op drie punten, de twee voorwielen en het scharnierpunt van de achteras. Tussen die drie punten ligt de stabiliteitsdriehoek. Zolang het gezamenlijke zwaartepunt van truck en last binnen die driehoek blijft, blijft de truck staan. Bij een driewielheftruck ligt de driehoek tussen de twee voorwielen en het achterwiel.

Twee dingen verschuiven dat zwaartepunt. Een geheven last brengt het omhoog, waardoor een kleine helling of een kuil al genoeg is om het buiten de driehoek te duwen. En in een bocht duwt de middelpuntvliedende kracht het naar buiten. Zonder last ligt het zwaartepunt bovendien achterin, waar de driehoek het smalst is. Daarom kan juist een lege truck in een snelle bocht omgaan.

Vijf oorzaken

1. Te snel door de bocht, met of zonder last. Rem vóór de bocht af.
2. Rijden met een geheven last. Rijd met de last laag, net vrij van de vloer, en de mast licht achterover.
3. Hellingen verkeerd nemen. Met last rijdt u een helling op en af met de last aan de bergkant; zonder last met de vorken aan de dalkant. Keer nooit op een helling. Zie helling en klimvermogen.
4. Overbelasting of een te ver liggend zwaartepunt, bijvoorbeeld een lange of ongelijk geladen last, of de mast voorover kantelen met een hoge last.
5. De ondergrond: kuilen, drempels, een gladde vloer, of de rand van een laadkuil of brugplaat. Zie laden en lossen.

Hoe de fabrikant stabiliteit vastlegt

Fabrikanten toetsen de stabiliteit van een heftruck volgens de normreeks ISO 22915, onder meer met proeven op een kantelbaar platform, in de lengte- en in de dwarsrichting. Daaruit volgt de toegelaten last op het capaciteitsplaatje. Die geldt voor de uitvoering waarmee de truck is getest en geleverd: mast, banden en aanbouwdelen. Verandert u iets aan die uitvoering, dan klopt het plaatje mogelijk niet meer. Lees het plaatje met typeplaatje lezen.

Wat de wet vraagt

Het Arbobesluit regelt drie dingen. Artikel 7.17a, lid 5: een heftruck waarop iemand meerijdt, is zo uitgerust dat het gevaar van kantelen of de gevolgen ervan zoveel mogelijk worden beperkt, met een bestuurderscabine, een inrichting die kantelen voorkomt, voldoende vrije ruimte bij kanteling, een inrichting waarmee de personen op de stoel blijven, of een gelijkwaardige voorziening. Artikel 7.18: op of bij de bedieningsplaats staat de toegelaten last voor elke gebruikelijke configuratie, en die wordt niet overschreden. En de bestuurder moet deskundig zijn; zie heftruckcertificaat. Het volledige overzicht staat in wetgeving heftruck.

Gordel om, en nooit springen

Op veel heftrucks is de gordel de voorziening die de bestuurder bij kanteling op de stoel houdt. Hij werkt alleen als hij om is. Kantelt de truck toch, blijf dan zitten, houd het stuur vast, zet de voeten schrap en leun weg van de kant waar de truck naartoe valt. Wie springt, valt in dezelfde richting als de truck en komt onder het beschermdak terecht.

Wilt u weten wat een truck bij uw lasten en mast nog mag heffen? Vraag bij uw offerte het capaciteitsdiagram op voor de uitvoering die u kiest.